Agorafobia – czym jest?

W dosłownym znaczeniu agorafobia oznacza strach przed przebywaniem w miejscach publicznych, często zatłoczonych charakteryzujących się otwartą przestrzenią, ale nie tylko. Ogólnie można powiedzieć, że osoby cierpiące na agorafobię czują paniczny lęk przed znalezieniem się w miejscu lub sytuacji, z której trudno się wycofać i uzyskać pomoc. Na agorafobię cierpi mniej więcej 1 na 200 osób gdzie częściej zaburzenie to dotyka kobiet niż mężczyzn. Zazwyczaj pojawia się w młodym wieku jako skutek traumatycznego zdarzenia albo konsekwencja napadów paniki. Agorafobia rzadko kiedy występuje jako samodzielna choroba. Najczęściej współwystępuje z innymi zaburzeniami lękowymi np. wspominanym wcześniej zaburzeniem panicznym.

Przyczyny agorafobii

Czynniki biologiczne:

Do tej pory nie ma jednoznacznych wyników badań mogących wskazać przyczynę powstawania agorafobii. Jako, że jest zaburzeniem ściśle powiązanym z innymi zaburzeniami lękowymi najczęściej zwraca się uwagę na nieprawidłowości w działaniu układu nerwowego dotyczących głównie nadaktywności ciała migdałowatego czyli struktury mózgu związanej z lękiem. Aktywizacja ciała migdałowatego wiąże się z szeregiem procesów neuroendokrynnych, behawioralnych i autonomicznych występujących podczas ataków paniki. Wskazuje się też na znaczącą rolę dwóch układów: noradrenergicznych i serotoninergicznych gdzie ten pierwszy wpływa na stymulację sercowo-naczyniowych objawów paniki a drugi osłabia aktywność pierwszego. Neuroprzekaźnik GABA wpływający hamująco na lęk jest w dużym stopniu obniżony u osób cierpiących na zaburzenia paniczne. Agorafobia może pojawić się w innych chorobach takich jak padaczka, schizofrenia, choroba afektywna dwubiegunowa. Czasami bywa efektem komplikacji po przebyciu chorób somatycznych. 

Czynniki psychologiczne: 

W przypadku agorafobii często wskazuje się dramatyczne wydarzenia poprzedzające wystąpienie się choroby. Niektórzy naukowcy uzasadniają pojawienie się zaburzeń panicznych (w tym agorafobii) teorią uczenia się. Ponadto u osób podatnych na ataki paniki częściej diagnozuje się wysoki poziom neurotyzmu oraz silniejsze warunkowanie lęku i paniki. Innym czynnikiem psychologicznym wskazywanym przez badaczy jest wysoki poziom wrażliwości na lęk i odczucia somatyczne wraz z tendencją do katastrofizacji. 

Objawy agorafobii:

  • Wyraźny lęk/niepokój wiążący się z dwoma lub więcej z podanych sytuacji: korzystaniem z publicznych środków komunikacji; przebywaniem na otwartych przestrzeniach; przebywaniem w zamkniętych pomieszczeniach; stanie w kolejce lub w tłumie; przebywanie samemu poza domem
  • Unikanie powyższych sytuacji w związku z przekonaniem, że jeśli wystąpiłyby objawy ataku panicznego lub inne (np. zawstydzające) ucieczka bądź pomoc nie byłaby możliwa
  • Osoba aktywnie i prawie zawsze unika opisanych sytuacji albo wymaga osoby towarzyszącej
  • Wyżej opisane sytuacje zawsze wywołują lęk i niepokój oraz są nieadekwatne do poziomu zagrożenia jakie niosą za sobą
  • Trwają 6 miesięcy lub dłużej 
  • Lęk i niepokój związany z sytuacjami znacząco utrudnia funkcjonowanie i powoduje cierpienie
  • Osoba w opisanych sytuacjach może odczuwać: przyśpieszone bicie serca, podwyższone tętno, duszności, pocenie się, drżenie, nudności i zawroty głowy a czasami traci przytomność

Leczenie agorafobii 

Niefarmakologiczne

Wysoką skutecznością w leczeniu zaburzeń lękowych w tym agorafobii cieszy się terapia poznawczo-behawioralna. W leczeniu agorafobii stosuje się głównie terapię ekspozycyjną na sytuacje lękotwórcze pod opieką specjalisty. Pojawiała się również nowa odmiana terapii ekspozycyjnej nazwana ekspozycją introceptywną polegająca na celowej styczności z lękotwórczymi odczuciami. Ponadto wykorzystuje się również techniki restrukturyzacji poznawczej i  kontroli paniki oraz techniki relaksacyjne i ćwiczenia oddechowe. Okazuje się, że terapie ekspozycyjne cieszą się wysoką skutecznością i długotrwałymi rezultatami. 

Farmakologiczne

Osobom z wszelkiego rodzaju zaburzeniami lękowymi przepisuje się głównie leki przeciwlękowe tj. benzodiazepiny (Xanax) i klonazepan (Clonozepamum) oraz leki przeciwdepresyjne, najczęściej selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) ale również selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SRNI). Po zażyciu leków osoby obserwują częściowe ustąpienie objawów pojawiające się stosunkowo szybko zatem są przydatne również w nagłych wypadkach. Do ich wad należy przede wszystkim nadmierna senność i uspokojenie zaburzające czasami czynności motoryczne np. prowadzenia auta. Dużym problemem jest również uzależnienie od leków przeciwlękowych pojawiające się po długotrwałym zażywaniu dużych dawek zaś ich odstawienie jest bardzo ciężkie i może powodować powroty zaburzenia. 


Źródła: 

  1. Butcher, J.N., Hooley, J.M., Mineka, S. (2018). Psychologia Zaburzeń. Gdańsk: GWP. s. 253-261. 
  2. Michałowski, J., Holas, P., Wojdyło, K., Gorlewski, B. (2012). Polska Adaptacja i Walidacja Skali Zachowań Unikowych Towarzyszących Agorafobii. Psychiatria i Psychoterapia, 8(2-3): 20-30. 
  3. Morrison, J. (2016). Wstępny Wywiad Diagnostyczny. Kraków: WUJ, s. 344. Morrison, J. (2012). Diagnoza Psychiatryczna. Praktyczny poradnik dla klinicystów. Kraków: WUJ, s.176. 
Patrycja Lisek

Patrycja Lisek

Obecnie studentka V roku Psychologii na Uniwersytecie Jagiellońskim. Od kiedy pamięta interesował ją człowiek i jego umysł dlatego powiązała swoją życiową ścieżkę z psychologią. Jej zainteresowania naukowe skupiają się głównie na pomocy psychologicznej, psychologii klinicznej, psychoterapii i psychologii dziecięcej.
Uważasz artykuł za ciekawy lub pomocny? Podziel się z innymi
Share on facebook
Share on linkedin
Share on twitter
Share on email

Newsletter

Zostaw nam swój adres e-mail jeśli chcesz otrzymywać kolejne artykuły bezpośrednio na swoją skrzynkę

Polecane artykuły

Rozwój osobisty

Przebodźcowanie – czy dotyka tylko dzieci?

W obecnym świecie towarzyszy ludziom ciągły pęd i pośpiech. Z jednej strony żyjemy w czasach korporacyjnych a coraz bardziej popularne staje się powiedzenie, że „czas to pieniądz.” Z drugiej strony stajemy się coraz bardziej świadomi jak ważne jest dbanie o nasze zdrowie psychiczne, z trzeciej zaś żyjąc w pośpiechu ciągle o tym zapominamy. Pojawia się zatem pytanie – czy napięcie związane z nadmiarem bodźców dotyka tylko dzieci? Nie – ta odpowiedź, choć oczywista to często przez nas ignorowana.

samotne rodzicielstwo
Rodzina i dzieci

Samotne rodzicielstwo

W społeczeństwie pojawia się wiele głosów za tym, aby zamienić termin „samotny” na „samodzielny” rodzic. Osoby, znajdujące się w omawianej sytuacji, zazwyczaj nie określają siebie jako czujące samotność, a raczej odpowiedzialność i samodzielność w wychowaniu dziecka.

Na potrzeby tego artykułu, bazując na literaturze wykorzystanej do napisania pracy, będzie pojawiać się klasyczny termin „samotny rodzic/matka/ojciec” lub „rodzina niepełna” opisujący rodzica wychowującego dziecko w pojedynkę.