Dystymia - czym jest, jakie są objawy, leczenie i przyczyny dystymii?

Dystymia (określana też jako przewlekłe zaburzenie depresyjne) to stan długotrwale obniżonego nastroju, który może trwać latami, a nieleczony – nawet całe życie. Osobom cierpiącym towarzyszą m.in. niska samoocena, poczucie beznadziejności, problemy z koncentracją i przewlekłe zmęczenie.

Choć objawy dystymii bywają łagodniejsze niż w klasycznej depresji, choroba potrafi znacząco utrudniać codzienne funkcjonowanie. Dobra wiadomość jest taka, że psychoterapia i farmakoterapia pozwalają na skuteczne leczenie i odzyskanie satysfakcji z życia.

 

Dystymia - co warto o niej wiedzieć?

W tym artykule odpowiadamy między innymi na pytania:

• Czym dystymia różni się od depresji?
• Na czym polega leczenie dystymii?
• Jakie są pierwsze objawy dystymii i co robić, gdy towarzyszy nam stale obniżony nastrój?
• Jak postępować w przypadku dystymii dzieci i młodzieży?
  
   

Dystymia jako zaburzenie afektywne

Zaburzenia afektywne to grupa endogennych zaburzeń nastroju, czyli takich, za które odpowiedzialne mogą być czynniki genetyczne oraz nieprawidłowości w obrębie układu neuroprzekaźników, czyli fizyczne zmiany w mózgu. Do tych zaburzeń zalicza się zaburzenia depresyjne (w tym: dystymia i depresja przewlekła) lub mieszane - cyklotymia lub choroba afektywna dwubiegunowa. Częstość występowania zaburzeń afektywnych to:

• zaburzenie afektywne jednobiegunowe: 10-25% (w przypadku kobiet), 5-12% (u mężczyzn)
• zaburzenie afektywne dwubiegunowe: 1%
• cyklotymia: 0,5-1%

• dystymia: 3-6%

  Wartym uwagi jest fakt, że mimo mniejszej zachorowalności mężczyzn na depresję, jest to grupa, która częściej popełnia samobójstwa.
   

Dystymia a depresja
 

• Dystymia nie musi oznaczać depresji, mimo że ich obraz bywa podobny i obydwa te zaburzenia klasyfikowane są jako zaburzenia nastroju. Czasem nawet dystymia jest określana jako rodzaj depresji przewlekłej. 
  Podstawowe różnice to:
• W przypadku depresji Pacjenci doświadczają poważnego obniżenia nastroju, zaś Ci z rozpoznaniem dystymii przeżywają raczej umiarkowane obniżenie nastroju.

• W przypadku epizodu depresji częste są myśli samobójcze, natomiast w dystymii (mimo wielu innych uciążliwych objawów) raczej się one nie pojawiają. Można zatem powiedzieć, że dystymia to zaburzenie nastroju o mniej burzliwym przebiegu, niż epizod depresyjny. Nie oznacza to jednak, że osoby z dystymia cierpią mniej!

   

Dystymia a depresja – najważniejsze różnice

• Czas trwania objawów

  • Dystymia: minimum 2 lata utrzymującego się obniżenia nastroju.

  • Depresja: epizod trwa minimum 2 tygodnie.

• Nasilenie objawów

  • Dystymia: umiarkowane obniżenie nastroju, brak myśli samobójczych (choć wyjątki się zdarzają).

  • Depresja: głębsze cierpienie, częste myśli i próby samobójcze, utrata zainteresowań.

• Kryteria diagnostyczne (DSM-V)

  • Dystymia: min. 2 objawy przez ≥ 2 lata.

  • Depresja: ≥ 5 objawów przez ≥ 2 tygodnie.
     

Przyczyny odpowiedzialne za rozwój dystymii oraz czynniki ryzyka
 

Dystymia to choroba przewlekła, a jej przyczyny mogą być różne: genetyczne, biologiczne lub związane z sytuacją życiową. Warto wspomnieć, że dystymia bywa często diagnozowana u osób, w których rodzinie występują zaburzenia afektywne.

Podobnie jak w depresji, osoby cierpiące na dystymię mogą mieć zaburzenia neuroprzekaźników w mózgu - kluczowych dla odczuwania dobrostanu. Powodem wystąpienia lub nasilenia się objawów dystymii bywają również inne problemy zdrowotne, czyli zaburzenia pracy tarczycy czy inne zaburzenia hormonalne.

Dystymia może pojawić się również u osób, które doświadczają problemów życiowych. Mogą to być zwłaszcza traumatyczne wydarzenia, problemy finansowe, niedomknięta żałoba.

Dystymia a zaburzenia osobowości
 

Zdarza się, że zaburzenia osobowości współwystępują z dystymią; zwłaszcza te, których podstawą jest wysoka neurotyczność. W niektórych klasyfikacjach sama dystymia pojawia się jako tzw. depresyjne zaburzenie osobowości. Główną jej cechą mają być dość sztywne wzorce zachowań w relacjach z innymi, czyli takie, gdzie dana osoba mimo świadomości, że dane zachowania czy schematy są dla niej niekorzystne, nie potrafi ich przerwać. Osoby z tym zaburzeniem mogą również pesymistycznie podchodzić do życia i relacji, na wiele sytuacji reagować poczuciem winy czy mieć poczucie niedostosowania społecznego. Charakteryzować może je też nadmierne rozpamiętywanie przeszłości.

Zaburzenia osobowości zaczynają się kształtować mniej więcej w okresie dojrzewania, ale zwykle diagnozowane są dopiero w wieku dorosłym, najczęściej między 20 a 30 rokiem życia, gdy rozwój większości struktur mózgu uznaje się za zakończony.
 

Dystymia - jak ją rozpoznać? Objawy dystymii
 

Jak napisano wyżej, w przebiegu dystymii objawy są zazwyczaj umiarkowanie nasilone. Nie są tak wyraziste jak te, które reprezentuje osoba cierpiąca na chorobę afektywną dwubiegunową czy zaburzenia lękowe. Może to opóźniać zgłoszenie się po pomoc osób cierpiących z jej powodu. Poznanie objawów może z kolei sprawić, że osoby chore podejmą leczenie i szybciej odzyskają siebie.
 

Dystymia może wyglądać tak:
 

Zaburzenia snu
 

Mogą przybierać różne formy. Czasem jest to przewlekłe zmęczenie i nadmierna senność, a czasem trudności w zasypianiu. W tym drugim przypadku, zasypiając można mieć poczucie "gonitwy myśli" w głowie, która nie pozwala się wyciszyć. W takim przypadku pomocne są leki przeciwdepresyjne regulujące senność i aktywność mózgu.
 

Wycofanie społeczne i unikanie kontaktów społecznych
 

Nie jest ono tak silne jak w depresji, jednak osoby cierpiące na dystymię mogą odczuwać opór przed spotykaniem się ze znajomymi i stale szukać wymówek przed uczestniczeniem w większych imprezach. To bardzo trudne, bo sprawia, że grono znajomych takiej osoby może się znacznie uszczuplić - mimo że jej zachowanie nie wynika z braku uczuć do bliskich czy chęcią urażenia ich.
 

Chroniczne poczucie winy
 

Osobom z depresją i dystymią często towarzyszą nieadekwatne wyrzuty sumienia, dodatkowo pogłębiające ich złe samopoczucie. Myśli, jakie mogą się pojawiać, to na przykład:

"I znowu wszystko zepsułem."

"Przeze mnie nigdy nie możemy się dobrze bawić".

"Znowu wszystkich rozczarowałam".

"To na pewno z mojej winy moja żona ma zły humor i nawet nie wiem, jak go naprawić".
 

Zmniejszona aktywność
 

Brak energii i motywacji są częstym objawem dystymii i depresji. Czasem wynikają też z zaburzenia snu. To objawy wyjątkowo problematyczne, gdy dotykają osoby, która bardzo chciałaby rozwijać się w konkretnej dziedzinie - czy to zawodowo czy hobbystycznie. Niestety dystymia może w dużym stopniu odebrać zapał do działania; nie mówiąc już o satysfakcji czy o poczuciu dumy.
 

Trudność w odczuwaniu pozytywnych emocji
 

Osobom z dystymią mało co jest w stanie sprawić przyjemność. Często brakuje im poczucia satysfakcji ze swojej pracy, związku czy zainteresowań, mimo ogromnego pragnienia nie są zdolne do odczuwania radości. Taki stan, fachowo określany jako anhedonia, odbiera motywację wewnętrzną do podejmowania różnych aktywności.
 

Obniżony nastrój
 

To jeden z głównych objawów wszystkich zaburzeń depresyjnych. W dystymii nastrój jest stale obniżony, jednak - jak zostało już wspomniane - w umiarkowanym stopniu, przez co łatwo przeoczyć, że jest to oznaka poważniejszego problemu. Pacjenci z dystymią często mówią o swoim uczuciu, że "choć wszystko jest w porządku, to jednak coś jest nie tak".
 

Problemy z apetytem
 

Bywa, że apetyt jest zbyt duży, zbyt mały lub osoba skarży się na całkowity brak apetytu. Jednak w przebiegu dystymii nie musi to powodować nagłych skoków wagi, tak, jak to się dzieje przy depresji.
 

Zaburzenia koncentracji
 

Dystymia charakteryzuje się także obniżoną zdolnością do koncentracji na wykonywanych zadaniach. Ten objaw może utrudniać funkcjonowanie osób na nią cierpiących w pracy, na studiach czy w szkole.

Wyżej wymienione objawy mogą, ale nie muszą występować u każdej osoby cierpiącej z powodu dystymii. Są podane informacyjnie. Profesjonalną diagnozę przeprowadzić może wyłącznie lekarz lub psycholog-diagnosta.
 

Leczenie dystymii - psychoterapia i leki przeciwdepresyjne
 

W leczeniu dystymii najczęściej stosowane są leki przeciwdepresyjne, czyli inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny lub trójcykliczne leki przeciwdepresyjne. Jak działają inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny? W dużym uproszczeniu wstrzymują wchłanianie serotoniny przez neurony, dzięki czemu jest jej więcej w obiegu. Serotonina to neuroprzekaźnik odpowiedzialny między innymi za nastrój, dlatego przy jej wyższym poziomie w organizmie - nastrój powinien proporcjonalnie się podnieść.

Oprócz farmakoterapii warto podjąć także psychoterapię, na przykład w nurcie poznawczo-behawioralnym, gdzie przy wykorzystaniu specjalnie opracowanych protokołów pracuje się nad tym, by zmniejszyć objawy dystymii. Celem terapii może być m.in. zmiana pesymistycznych przekonań na bardziej adekwatne czy poradzenie sobie z nadmiernym poczuciem winy.
 

Dystymia u dzieci i młodzieży (objawy, leczenie dystymii)
 

Dzieci oraz młodzież także mogą cierpieć z powodu dystymii. W przypadku dzieci najwyraźniejszym jej objawem jest drażliwość, ale też:

• nadmierna senność,
• apatia,
• płaczliwość,
• brak zainteresowania kontaktami z rówieśnikami,
• problemy z koncentracją,
• zaburzenia apetytu.

Leczenie tego zaburzenia wygląda podobnie jak u dorosłych. Stosowana jest psychoterapia oraz odpowiednio dobrane leki. Kiedy coś niepokoi nas w zachowaniu i funkcjonowaniu naszego dziecka lub wychowanka, zawsze warto skonsultować się ze specjalistą, który postawi odpowiednią diagnozę i przekaże dostosowane do indywidualnych potrzeb zalecenia.
 

Jak radzić sobie z dystymią?
 

Podstawą jest terapia, ale jako dodatek do niej można włączyć różne techniki pracy własnej. Może to być na przykład prowadzenie dziennika emocji, który pozwoli nam na większy wgląd w siebie, lub zadbanie o komfort dla swojego ciała poprzez lekkie, przyjemne ćwiczenia czy relaksację. Istnieją różne metody relaksacji: medytacja, masaż, odpoczynek przy ulubionej muzyce, aromaterapia lub po prostu spacer w otoczeniu przyrody.

Warto wybrać to, co rzeczywiście sprawdzi się u nas. Dobrze jest też unikać alkoholu, który jest depresantem i w szerszej perspektywie może dodatkowo obniżać nastrój. Pomocne może być także poszukanie sieci wsparcia społecznego. Czasem zwykłe poinformowanie bliskich o doświadczanej trudności nie tylko przynosi ulgę, ale też zmniejsza uczucie nieadekwatności czy osamotnienia oraz motywuje do walki o siebie.

Najważniejsza jest jednak współpraca z lekarzem i prowadzącym oraz psychoterapeutą. Wyjście z dystymii może być dłuższym procesem, jednak zdecydowanie "wartym świeczki". Daj sobie szansę i sumiennie stosuj się do wszelkich zaleceń. Celem jest w końcu szczęśliwsze życie, w którym odczuwanie radości i przyjemności będzie w końcu możliwe.