Rozwód a dzieci – jak wspierać dziecko w sytuacji rozwodu

Rozwód jest wymagającą sytuacją nie tylko dla rozstającej się pary, ale też dla dzieci. Dzieciom jest trudno zrozumieć co i dlaczego się dzieje, często doświadczają skrajnych emocji, choć nie potrafią ich opisać. Rodzice, zaabsorbowani własnymi przeżyciami, nie zawsze potrafią we właściwy sposób wspierać dzieci w przechodzeniu przez te duże życiowe zmiany.

Rozwód a dzieci

Gdy rozpada się rodzina, dla dziecka jest to poważny wstrząs, a jego życie już nie będzie wyglądało tak jak przed rozstaniem rodziców. Z badań wynika, że dzieci rozwiedzionych rodziców w większym stopniu mogą doświadczać zaburzeń emocjonalnych i zachowania, trudności z koncentracją i nauką oraz sięgać po używki, niż dzieci z rodzin pełnych.

Jak rozwód wpływa na dziecko

Dla dziecka ważne jest by oboje rodzice uczestniczyli w jego życiu. Wyjątkiem mogą być okoliczności przemocy lub aspołecznych zachowań opiekuna. Dzieci kochają oboje rodziców i tęsknią za nieobecnym rodzicem również wtedy, gdy ten był mało zaangażowany lub zdarzało mu się krzywdzić dziecko.

W pierwszym etapie rozstania rodziców dziecku towarzyszy szok i niepewność. Nawet, gdy w dłuższej perspektywie, zmiany, jakie nastąpią, okażą się korzystne (np. dzięki temu, że zakończą się kłótnie rodziców lub rodzic, przy którym dziecko pozostaje, stworzy nowy, wspierający związek, a dziecko będzie dorastać w bezpieczniejszych warunkach). Zwykle dziecko nie rozumie tego, co się dzieje. Mimo, że rodzice tłumaczą mu, że to nie ma związku z nim i że dołożą starań, aby te okoliczności nie wpłynęły negatywnie na jego życie, to dzieci często obarczają siebie odpowiedzialnością za rozpad rodziny (np. myśląc: „nie byłam grzeczna, więc tata się wyprowadził”). Dziecko obawia się, że straci kontakt z rodzicem, który się wyprowadza. Rozwód rzadko przebiega całkowicie bezkonfliktowo, więc dziecko bywa świadkiem wielu nieprzyjemnych i niezrozumiałych dla niego momentów. Po rozstaniu, dzieci zwykle zostają na stałe z jednym rodzicem (najczęściej z matką), a spotkania z drugim odbywają się co drugi weekend. Tak to wygląda, gdy rodzice przestrzegają planu opieki (tzn. ani jeden rodzic nie unika spotkań ani drugi mu ich nie utrudnia). Sprawy komplikują się, gdy rodzice pozostają w silnym konflikcie, gdy jedno przeprowadza się do innej miejscowości lub zakłada nową rodzinę i nie angażuje się w spotkania z dzieckiem. 

Wpływ rozwodu na psychikę dziecka

Zdarza się, że rodzice decydują się na opiekę naprzemienną, dbają o dziecko, współpracują w kwestiach opieki, ale to nie eliminuje problemów, z jakimi mierzy się dziecko. Dwa domy, w nich inne osoby, rzeczy i zasady funkcjonowania, do tego niemożność „połączenia rodziców w jednym miejscu” (o czym dzieci marzą nawet po latach od rozwodu, gdy dorosłym wydaje się, że wszystko się poukładało) – czasem ta rzeczywistość jest nadal dla dziecka trudna do zaakceptowania. Bywa też tak, że dzieci wstydzą się przyznać rówieśnikom, że rodzic już z nimi nie mieszka i martwią się, że ktoś to zauważy. 

Dodatkowo dziecku towarzyszy żal, że wszystko to wydarzyło się poza jego kontrolą. Nawet, jeśli dorośli brali pod uwagę preferencje i potrzeby dziecka, to często okazuje się, że to, czego dziecko pragnęłoby najbardziej, jest nieosiągalne. Sprawy komplikują się, gdy rozstanie rodziców nie przebiega polubownie, gdy towarzyszy mu długotrwała batalia sądowa, też dotycząca kontaktów z dziećmi.

Rodzice w sytuacji rozwodu często nie radzą sobie z własnymi emocjami, a rodzic, który został zaskoczony decyzją o rozstaniu przez drugą stronę, przeżywa własny ból, szok i obawy. Towarzyszą temu lęki o zmianę sytuacji materialnej, mieszkaniowej, nierzadko wiąże się to z koniecznością przeprowadzki. W tych warunkach rodzice rzadko są w stanie dawać pełną uwagę emocjom dziecka. Dodatkowo, przebywanie z rodzicem, który przeżywa trudne stany emocjonalne może pogłębiać niepokój dziecka (np. mama często płacze, rodzice się kłócą, gdy się spotykają). Dzieci wyczuwają emocje rodziców, nawet gdy, że nie potrafią jeszcze ich opisać słowami.

Wyjątkowo trudną sytuacją dla dziecka jest, gdy jedno z rodziców przestaje się z dzieckiem kontaktować, niezależnie od powodu (czy jest to wyjazd zagraniczny, leczenie, choroba rodzica, czy niechęć do spotkań i zaabsorbowanie własnymi sprawami i pracą lub utrudnianie kontaktu przez drugą stronę). Dzieci cierpią, bo czują się odrzucone przez rodzica, a nie mają świadomości przyczyn utraty lub konfliktu między rodzicami.

Dzieci są też zagubione, gdy rodzice nie są zgodni co do zasad wychowawczych i nie ma spójności między tym, co dziecku wolno i nie wolno przy każdym z rodziców. Zdarza się, że rodzic, z którym dziecko nie mieszka na stałe, stara się wynagrodzić swoją nieobecność i podczas spotkań pozwala dziecku na niezdrowe zachowania, spełnia zachcianki i nie przestrzega reguł. Wówczas, rodzic, z którym dziecko jest na stałe, musi wziąć na siebie te mniej przyjemne aspekty wychowania – pilnowania odrabiania lekcji, wypełniania obowiązków, ograniczania korzystania z elektroniki, zadbania o dietę. Rodzi to zwykle frustracje rodzica, który czuje się obsadzony w roli „złego policjanta”, podczas gdy drugi rodzic pobłaża dziecku i jest „tym dobrym dającym prezenty”. 

Również bolesne dla dziecka jest gdy rodzice są w otwartym konflikcie – wyrażają się niepochlebnie o drugim rodzicu, robią sobie wzajemnie na złość wykorzystując do tego sprawy związane z kontaktami z dziećmi, albo oczekują, że dziecko opowie się za jedną ze stron lub będzie pełniło rolę rozjemcy w ich konflikcie.

Jak rozmawiać z dzieckiem o rozwodzie

Niezmiernie ważne jest, aby rozmawiać z dzieckiem o tym, co się dzieje, o jego uczuciach i obawach. Dziecko poczuje się bezpieczniej, gdy zauważy, że jego lęki i niepewność są uznawane i akceptowane przez rodziców. Należy dziecko zapewniać, że jego emocje, a nawet gwałtowne reakcje, są zrozumiałe w tej sytuacji. Rodzice powinni też mieć świadomość, że dziecko ma prawo do silnych reakcji, i jednocześnie dbać o możliwie najlepsze odpowiadanie na potrzeby dziecka.

Jeśli rodzice nie są w stanie samodzielnie dojść do porozumienia w sprawie zasad opieki i ustalenia kontaktów z dziećmi, potrzebne jest skorzystanie z pomocy mediatora, który pomoże wypracować porozumienie i spisać plan wychowawczy (obejmujący terminy i zasady spotkań, biorąc pod uwagę wiek i potrzeby dziecka oraz możliwości rodziców).  Ugoda wypracowana u mediatora może być zatwierdzona przez sąd i stanowi obowiązujące postanowienie.  Jeżeli rodzice nie są w stanie porozumieć się przed mediatorem albo jedna strona odmawia uczestnictwa w mediacji, sprawa uregulowania opieki nad dziećmi zostaje rozstrzygnięta przez sąd rodzinny.

Warto w tym czasie zapewnić dziecku pomoc psychologa dziecięcego. Można ją uzyskać bezpłatnie w poradni psychologiczno-pedagogicznej, u psychologa szkolnego lub przedszkolnego lub w Poradni Zdrowia Psychicznego. Jeżeli nie ma możliwości skorzystania z pomocy bezpłatnej, a rodzice finansowo mogą sobie na to pozwolić, potrzebne będzie zgłoszenie się do psychologa dziecięcego prywatnie, gdyż pozostawienie dziecka bez wsparcia w tym okresie może przyczynić się do pogorszenia jego stanu emocjonalnego. Przy odpowiednim prowadzeniu pomocy psychologicznej można zmniejszać negatywny wpływ tego doświadczenia na psychikę dziecka i pomóc mu w adaptacji do nowych warunków.


Źródło: Pisząc artykuł korzystałam z własnej wiedzy o procesie rozwodu w obecności dzieci, nabytej w trakcie pracy terapeutycznej z klientami, praktyki mediatora, a także w oparciu o osobiste doświadczenie matki, która po rozwodzie, od 8 lat wychowuje dziecko samodzielnie, lecz we współpracy z jego ojcem.

Anna Battek

Anna Battek

Psycholog dorosłych. Zapraszam do mojego profilu na Sensly >tutaj<
Uważasz artykuł za ciekawy lub pomocny? Podziel się z innymi
Share on facebook
Share on linkedin
Share on twitter
Share on email

Newsletter

Zostaw nam swój adres e-mail jeśli chcesz otrzymywać kolejne artykuły bezpośrednio na swoją skrzynkę

Polecane artykuły

Praca

Kompetencje miękkie i twarde – czym są?

Najistotniejszym elementem sukcesu wszelkiego rodzaju przedsiębiorstw i organizacji są pracownicy. To właśnie oni dzięki swoim umiejętnościom, kwalifikacjom i zaangażowaniu, rzetelnie  wykonują wyznaczone im zadania i wspólnie dążą do określonych przez firmę celów. Z tego  powodu obserwujemy coraz więcej pojawiających się na rynku instytucji oferujących fachową pomoc w zarządzaniu zasobami ludzkimi (HR), zajmujących się między innymi rekrutacją pracowników. Wszystko to w myśl obsadzenia na danym stanowisku najbardziej odpowiedniego  kandydata, posiadającego wymagane kompetencje i zdolności.  Pod uwagę brany jest ogół predyspozycji danej osoby, w tym umiejętności twarde i miękkie.

zapięta kłódka
Relacje i związki

Żałoba po rozstaniu- jakie są jej etapy i jak sobie z nią radzić? Etapy żałoby po rozstaniu 

Słowo „żałoba” w pierwszej chwili kojarzy się ze stanem po śmierci bliskiej osoby. Mało kto interpretuje rozpad związku w kategorii żałoby. Rozstanie porównywalne jest do doświadczenia śmierci drugiej osoby, ale z tą świadomością, że bliska osoba mimo iż żyje, nie jest już z nami. Warto nazwać to zjawisko i nie bagatelizować uczuć towarzyszących rozstaniu ani faktu, że pojawia się żałoba po rozstaniu. Koniec związku to trudny moment, na który nie jesteśmy przygotowani będący źródłem cierpienia, zarówno dla tych, którzy postanowili odejść, jak i dla tych, od których partner odszedł.

Choroba afektywna dwubiegunowa
Uncategorized

Choroba afektywna dwubiegunowa (ChaD)

Każdy z nas od czasu do czasu miewa wahania nastroju i nie ma w tym nic nadzwyczajnego. Kiedy spotyka nas coś dobrego możemy wpadać w euforię, kiedy coś złego – reagujemy smutkiem. Pytanie, które należy zadać – gdzie jest granica „zdrowych” wahań nastroju? Na pewno w momencie, gdy owe wahania znacząco obniżają nasze funkcjonowanie a one same są zbyt intensywne.

Stopy dziecięce
Rodzina i dzieci

Depresja poporodowa

Czas ciąży uważany jest za radosny czas oczekiwania na nowego członka rodziny. Urządzanie pokoiku, kompletowanie wyprawki, a następnie już pojawienie się tego dzieciątka na świecie są ekscytującymi wydarzeniami. Często widzimy piękny obrazek przytulonej mamy z noworodkiem czy czułe zdjęcia całej rodziny w komplecie. Co jednak, gdy zamiast fali miłości pojawia się niechęć, a zamiast szczęścia – poczucie winy i niewyobrażalny lęk? Oprócz tego zaczyna pojawiać się wstyd, no bo jak mogę nie chcieć, nie kochać swojego dziecka, na które być może tyle czekałam/ czekałem? Tym stanom może być winna depresja. Depresja poporodowa.