Wypalenie zawodowe – jak go uniknąć?

W języku potocznym możemy spotkać się z wyrażeniem, że ktoś się w czymś „wypalił”. Zwrot ten ma raczej pobłażliwy ton. Owe wypalenie traktowane jest jako wyczerpanie sił czy zapału w danej dziedzienie. W czerwcu 2019 roku wypalenie zawodowe zostało wpisane przez WHO do Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób (ICD) i wraz z 1 stycznia 2022 roku zaczyna obowiązywać w Polsce. Od tego momentu wypalenie zawodowe zacznie być traktowane jako choroba i z tego powodu pracownik będzie mógł otrzymać od lekarza zwolnienie L4.

Objawy wypalenia zawodowego 

Wypalenie zawodowe staje się kolejną chorobą cywilizacyjną. Objawy wpływają nie tylko na życie zawodowe, ale i życie prywatne. Nie pozwalają na wykonywanie obowiązków czy podejmowania jakichkolwiek działań w pracy, które mogą poważnie skutkować w działaniu firmy. 

Wypalenie jest efektem długotrwałego stresu w pracy, który nie został obniżony do odpowiedniego poziomu.  Zgodnie z ICD-11 zjawisko to obejmuje: 

  1. brak energii lub wyczerpanie, 
  2. odcięcie się od pracy bądź negatywne nastawienie do pracy 
  3. obniżenie skuteczności zawodowej. 

Bazując na powyższych kategoriach, można zaobserwować następujące objawy wypalenia zawodowego: 

  • Praca nie przynosi satysfakcji: wykonywane obowiązki nie sprawiają przyjemności, występuje brak zaangażowania w wykonywaną pracę oraz poczucie zatrzymania się w miejscu w procesie rozwoju, odczuwamy obniżenie oceny własnych dokonań. 
  • Notoryczne poczucie fizycznego zmęczenia i przepracowania: senność, przytłoczenie i utrata kontroli, problemy ze strony układu pokarmowego.. 
  • Zaburzenia snu –  intensywne myślenie o pracy przed snem, trudność w budzeniu się do pracy, nawet po przespanej nocy jest się zmęczonym. 
  • Niskie poczucie własnej wartości: niedocenianie swoich osiągnięć, brak poczucia sensu i wartości wykonywanej pracy, poczucie bycia gorszym od innych. 
  • Brak poczucia identyfikacji z zawodem, obojętność cynizm, brak entuzjazmu i poczucia celu w wykonywanej pracy, mniejsza wydajność zawodowa. 
  • Wahania nastroju i pesymistyczne myślenie: wybuchy złości, gniewu, irytacja, ciągłe napięcie, przewlekły stres. 
  • Unikanie kontaktu z osobami z pracy. 
  • Uciekanie przed decyzjami. 
  • Inicjowanie sporów i konfliktów w pracy. 
  • Obsesyjne przeglądanie ofert o pracę i niepodejmowanie prób aplikacji. 
  •  Okresy bezczynności w pracy i unikanie zawodowych obowiązków. 
  • Nadmierne spożywanie alkoholu czy zażywanie narkotyków. 

Przyczyny wypalenia zawodowego:

Przyczyn wypalenia zawodowego można szukać w trzech obszarach: 

1.  indywidualny, który obejmuje sprzyjające temu cechy osobowości, np. poczucie niskiej wartości i sprawczości, zależność, perfekcjonizm, poczucie kontroli zewnętrznej i unikania wyzwań, nieracjonalne przekonania. 

2. interpersonalny, który jest emocjonalnym zaangażowaniem pomiędzy przełożonymi i współpracownikami, a chorującą osobą, np. występowanie rywalizacji, konfliktów, brak poczucia zaufania do innych, problemy w komunikacji, agresja słowna, mobbing, podważanie kompetencji i stopowanie aktywności zawodowej przez pracodawcę. 

 3. organizacyjny, w którym cele miejsca pracy są rozbieżne z wartościami i normami pracownika, m.in. brak czasu na życie prywatne, stresory np. hałas, pośpiech, monotonna praca, nadgodziny, nocne i wieczorne godziny pracy, wynagrodzenie do wykonywanej pracy, brak możliwości wyrażania opinii czy rozwoju, poczucia stałości pracy, kierowanie firmą niedostosowane do zadań firmy i potrzeb pracowników, niska kultura pracy. 

Metody na łapanie dystansu do pracy 

Warto skorzystać z kilku metod, aby spojrzeć na pracę z nieco innej perspektywy. Poniżej znajduje się lista propozycji, które mogą w tym pomóc 

  • Wsparcie i uznanie ze strony innych osób ze środowiska pracy. 
  • Podnoszenie swoich kwalifikacji zmniejsza poziom wypalenia zawodowego bądź nawet zapobiega jego występowaniu. 
  • Stawianie granic, branie na barki odpowiedniej ilości obowiązków i zachowanie równowagi między życiem zawodowym i prywatnym. 
  • Wolne od pracy bądź urlop. 
  • Dobrze zorganizowane miejsce pracy adekwatne do potrzeb i preferencji. 
  • Odpowiednia ilość snu. 
  • Aktywność fizyczna 
  • Prawidłowa dieta. 
  • Robienie rzeczy, które sprawiają przyjemność i radość. 
  • Otaczanie się ludźmi, z którymi czujemy się dobrze. 
  • Spojrzenie na pracę ze świeżej perspektywy i odkrycie jej na nowo. 

Najwięcej przypadków wypalenia zawodowego występuje w zawodach, które wymagają bliskiego kontaktu z innym człowiekiem, czyli wśród lekarzy, nauczycieli, psychologów, policjantów, urzędników czy osób pracujących z klientami. Należy pamiętać, że wypalenie może dotyczyć każdego wykonywanego zawodu. Gdy zauważysz symptomy wypalenia, zadbaj o siebie, postaraj się zastosować wyżej wymienione metody, a gdy stwierdzisz, że potrzebujesz dodatkowego wsparcia, skontaktuj się z lekarzem rodzinnym lub psychologiem. 

>>Klikając tutaj znajdziesz listę specjalistów, którzy zajmują się problemem wypalenia zawodowego. Warto sięgnąć po pomoc.


Źródła: 

  1. https://icd.who.int/en 
  2. Anczewska M., ŒWitaj P., Roszczyńska J., Wypalenie zawodowe, Postępy Psychiatrii i Neurologii, 2005, 14 (2), s. 67-77. 
  3. Terelak J., Psychologia stresu. Oficyna Wydawnicza Branta, Bydgoszcz 2001. 
  4. Kamrowska A., Wypalenie zawodowe- charakterystyka zjawiska. Sposoby przeciwdziałania, Jakość i Bezpieczeństwo, 2015, 3 (12), s. 54- 68 
  5. Sęk H., Wypalenie zawodowe: przyczyny i zapobieganie, PWN, Warszawa 2004. 
Edyta Kwiatkowska

Edyta Kwiatkowska

Psycholog, konsultant rodzinny, trenerka TUS wspierająca dzieci ze spektrum autyzmu
Uważasz artykuł za ciekawy lub pomocny? Podziel się z innymi
Share on facebook
Share on linkedin
Share on twitter
Share on email

Newsletter

Zostaw nam swój adres e-mail jeśli chcesz otrzymywać kolejne artykuły bezpośrednio na swoją skrzynkę

Polecane artykuły

Nurty w psychoterapii

Terapia krótkoterminowa

W czasie trwania sesji psychoterapeutycznej, najczęściej na jednej z pierwszych pada pytanie od pacjenta: „ile będzie trwać terapia?” Ludzie chcieliby, aby terapia była krótka, efekty przychodziły szybko i najlepiej już na stałe. Jednak czas trwania psychoterapii zależy od wielu czynników, m.in. rodzaju i złożoności problemów (zaburzeń), świadomości, motywacji i zaangażowania pacjenta, a także wybranego nurtu terapii.

Nurty w psychoterapii

Terapia Ericksonowska – na czym polega to podejście w psychoterapii?

Wybierając psychoterapeutę warto sprawdzić jaką szkołę psychoterapii skończył, czy jest rekomendowana przez Polskie Towarzystwo Psychiatryczne i Psychologiczne oraz w jakim nurcie dany terapeuta się kształcił. Podstawowe informacje o poszczególnych nurtach psychoterapeutycznych pozwolą nam ocenić, czy ten rodzaj terapii jest dla nas.

Rozwój osobisty

Terapeutyczna moc przyrody

Obecne tempo życia bywa stresujące. Żyjemy w ciągłym pośpiechu, w ciągłym pędzie. Szybko, powierzchownie. W nadmiarze bodźców, informacji, rzeczy. Lawirujemy między wieloma zadaniami, obowiązkami, godzimy kilka ról społecznych. Więcej czasu spędzamy w biurach, domach, zamkniętych pomieszczeniach. Jesteśmy zniecierpliwieni i zmęczeni. Potrzebujemy wytchnienia, odprężenia i odpoczynku. Kontakt z przyrodą może być odpowiedzią na te potrzeby.

Rodzina i dzieci

Rozwód a dzieci – jak wspierać dziecko w sytuacji rozwodu

Rozwód jest wymagającą sytuacją nie tylko dla rozstającej się pary, ale też dla dzieci. Dzieciom jest trudno zrozumieć co i dlaczego się dzieje, często doświadczają skrajnych emocji, choć nie potrafią ich opisać. Rodzice, zaabsorbowani własnymi przeżyciami, nie zawsze potrafią we właściwy sposób wspierać dzieci w przechodzeniu przez te duże życiowe zmiany.