Załamanie nerwowe - przyczyny, objawy i strategie radzenia sobie

Zdarza się, ze osoba, która była dotąd w pełni sił, zaczyna doświadczać poważnych trudności w funkcjonowaniu społecznym i osobistym. Przeżywa poczucie bezradności i beznadziei, zaburzenia snu, czasem nawet napady agresji. Przez spadek motywacji przestaje być zdolna do wykonywania codziennych czynności na dotychczasowym poziomie. Dochodzi do tego zespół objawów somatycznych - napięcie mięśni, zawroty głowy lub bóle głowy, drżenie rąk, czasem nawet znaczący spadek masy ciała. Winne jest tzw. załamanie nerwowe czy też załamanie psychiczne, określane również mianem kryzysu psychicznego lub ciężkiej reakcji na stres (przy czym te dwa ostatnie określenia wydają się bardziej adekwatne i nieco mniej stygmatyzujące).

Ten artykuł jest dla Ciebie, jeśli chcesz zrozumieć zjawisko załamania nerwowego. Dowiesz się z niego, jak może do niego dojść, jak je rozpoznać, a przede wszystkim - jak pomóc sobie lub pomóc osobie, którą dotknął taki kryzys, i kiedy nie obędzie się bez pomocy specjalisty.

Czym jest załamanie nerwowe?
 

Do załamania nerwowego dochodzi wtedy, gdy daną osobę spotka coś, co przekracza jej zasoby odpornościowe - czyli po prostu zasoby do radzenia sobie z trudnościami, np. wsparcie bliskich, odporność psychiczną, kreatywność etc. Gdy to, co działało w dotychczasowych sytuacjach problemowych, nie działa, psychika przestaje być zdolna do normalnego funkcjonowania. To z kolei przekłada się na bardzo dokuczliwe objawy w obszarze emocji, myśli, zachowania, a nawet reakcji z ciała. Osoba doświadczająca załamania zazwyczaj nie jest też już w stanie radzić sobie z naturalnym "stresem dnia codziennego". Załamanie nerwowe jest czymś innym, niż tzw. kryzys rozwojowy, czyli zespół łagodnych trudności, których doświadcza każdy z nas w przełomowych momentach, np. ukończenia szkoły i rozpoczęcia kariery zawodowej, narodzin dziecka itp.

Załamanie nerwowe to potoczne określenie, a w klasyfikacjach medycznych nie pojawia się takie zaburzenie. Jego odpowiednikiem jest w międzynarodowej klasyfikacji ICD jest ciężka reakcja na stres.
 

Jakie są przyczyny załamania nerwowego?
 

Do załamania nerwowego może dojść w wyniku pojedynczego, traumatycznego wydarzenia, takiego jak np. śmierć bliskiej osoby, utrata pracy, odkrycie zdrady partnerskiej, diagnoza poważnego schorzenia (np. nowotwór, inne choroby zagrażające życiu). Zdarza się również, że załamanie nerwowe jest wynikiem narażenia na ciężki stres przez dłuższy czas. Może być to stres w wyniku mobbingu, konieczności opieki nad chorą osobą i świadomości, że zbliża się śmierć kogoś bliskiego, długotrwałych problemów w związku, nieleczonej depresji itp., itd. Przyczyny załamania nerwowego to często także toksyczne środowisko w szkole lub rodzinie.

Istnieją też ogólne czynniki zwiększonego ryzyka dla wystąpienia załamania nerwowego. Doświadczenie kryzysu psychicznego jest bardziej prawdopodobne u osób, które:
 

• już wcześniej miały objawy depresyjne lub stany lękowe;
• zauważają u siebie niski poziom zdolności do radzenia sobie ze stresem;
• przebyły załamanie nerwowe w przeszłości i choć z czasem dokuczliwe objawy przeszły, to mają poczucie, że stary kryzys nie został w pełni rozwiązany;
• w przeszłości spotkało je jakieś traumatyczne zdarzenie.
   

Objawy załamania nerwowego

O załamaniu nerwowym można mówić tak naprawdę zawsze wtedy, gdy nasze codzienne funkcjonowanie staje się poważnie upośledzone i ma to bezpośredni związek z tym, co dzieje się w sferze naszych myśli i emocji - a dotychczasowe sposoby na poprawę samopoczucia psychicznego (np. sięgnięcie po wsparcie bliskich) nie pozwalają nam powrócić do równowagi psychicznej.
 

Po czym rozpoznać załamanie nerwowe?
 

Poniższe objawy załamania nerwowego występują relatywnie najczęściej - świadczą o tym, że nasza psychika "woła na ratunek".

• Niezdolność do wykonywania codziennych obowiązków - załamanie nerwowe albo znacząco to utrudnia, albo doprowadza u danej osoby do takiego stanu, że nie może pracować, opiekować się dziećmi itp.
• Silny stres - wyrażający się w katastroficznych myślach, uczuciu lęku, objawach z ciała
• Poczucie bezradności, beznadziei - braku perspektyw na poprawę swojej sytuacji, uwięzienia
• Problemy z koncentracją i pamięcią
• Napady płaczu
• Objawy z ciała: wspomniane już bóle i zawroty głowy, spięte ciało, drżenia, a także problemy trawienne i nudności
• Niekiedy myśli samobójcze i zachowania autodestrukcyjne (używki, samookaleczenia, podejmowanie działań ryzykownych).
   

Jak radzić sobie z załamaniem nerwowym?
 

Objawy załamania nerwowego nie zawsze trzeba leczyć. W przypadku, gdy za załamanie nerwowe odpowiada dramatyczne wydarzenie, takie jak wspomniana już śmierć bliskiej osoby, zdrowie psychiczne "ma prawo" tymczasowo się pogorszyć. Takiego kryzysu nie rozumiemy jako zaburzenie psychiczne, lecz jako naturalną reakcję. W takiej sytuacji zalecane jest po prostu odciążenie (na tyle, na ile to możliwe) od codziennych obowiązków, przyzwalanie sobie na wszystkie pojawiające się emocje, wsparcie bliskich.

Po wsparcie specjalisty - lekarza psychiatry lub psychologa/psychoterapeuty doświadczonego w pracy z osobami w kryzysie - należy sięgnąć przede wszystkim wtedy, gdy załamanie nerwowe objawia się poprzez nasilone myśli samobójcze i akty agresji względem siebie lub innych. Ważnym wyznacznikiem jest również to, ile trwa załamanie nerwowe - pomoc specjalistyczna jest zalecana, jeżeli załamanie nie mija do ok. 3 miesięcy po traumatycznym wydarzeniu (w przypadku żałoby po najbliższej osobie - w przeciągu 2 lat). Pomoc psychiatryczna wskazana jest szybciej, jeżeli załamanie nerwowe sprawia, że osoba nie jest w stanie pracować. Wówczas warto skorzystać ze zwolnienia lekarskiego wystawianego przez lekarza psychiatrę, które pozwoli w spokoju wracać do zdrowia.
 

Jak pomóc w przypadku załamania nerwowego u bliskiej osoby?
 

Kiedy mówimy o wsparciu w sytuacji załamania nerwowego po traumatycznym wydarzeniu - możemy pomóc bliskiej osobie w powrocie do równowagi psychicznej, jeśli po prostu przy niej będziemy. W takich sytuacjach nie jest zalecane "psychologizowanie" czy dopytywanie o szczegóły śmierci bliskiej osoby czy innego dramatycznego zdarzenia (co nie zmienia faktu, że możemy słuchać, jeśli bliska nam osoba sama chce mówić). Najważniejsze, aby zapewnić osobie w stanie załamania nerwowego spokój, bezpieczną przestrzeń do odpoczynku i odreagowania trudnych emocji. Pomóżmy w zaspokojeniu najważniejszych potrzeb, zróbmy obiad, odbierzmy dzieci ze szkoły. Z czasem zachęcajmy do powolnego powrotu do normalnego funkcjonowania.

W sytuacji, gdy załamanie nerwowe jest wynikiem długotrwałych trudności, zasady są podobne - poza tym, że wówczas warto od razu sięgnąć po specjalistyczną pomoc i warto aktywnie zachęcać do tego bliskiego (prawdopodobnie tej pomocy wymagał bowiem znacznie wcześniej). Ważne jest również, abyśmy powstrzymywali się od zbędnych ocen czy tym bardziej docinków dotyczących tego, co się wydarzyło. Doświadczenie załamania nerwowego dla wielu osób jest bowiem czymś wstydliwym. To, czego potrzebują, to przede wszystkim poczucie, że akceptujemy ich ze wszystkimi przeżyciami i będziemy przy nich niezależnie od sytuacji.

Załamanie nerwowe poważnie wpływa na zachowanie człowieka. Jak zostało już wspomniane, jego objawy czasem obejmują także złośliwość, krzyki, mówienie bliskim przykrych słów. Nie należy brać tego do siebie - to nie przejaw, że bliski zmienił do nas stosunek, tylko wyraz ogromnego cierpienia.
 

Co robić, gdy sami zmagamy się z załamaniem nerwowym?
 

Załamanie psychiczne często jest sygnałem, że dotychczas nie priorytetyzowaliśmy naszego zdrowia psychicznego. Postawienie go na pierwszym miejscu jest więc pierwszym krokiem do wyjścia z kryzysu. Na ile tylko to możliwe, postaraj się stworzyć sobie przestrzeń do odpoczynku. Rozważ wzięcie w pracy zwolnienia lekarskiego, poinformuj bliskich, że potrzebujesz teraz więcej pomocy w codziennych obowiązkach. Jeżeli załamanie psychiczne było wywołane przez pojedyncze zdarzenie, jedyną receptą często okazuje się przyzwolenie sobie na wszystkie doświadczane w związku z tym emocje, przyjmowanie wsparcia i proszenie o nie.

W przypadku, gdy objawy są wynikiem długotrwałego narażenia na stres lub nie mijają pomimo upływu miesięcy radzenia sobie ze stresem, zalecane jest dodatkowo odpowiednie leczenie - najczęściej w postaci psychoterapii. Obejmuje ona zazwyczaj:
 

• ustalenie przyczyny załamania i stworzenie strategii troski o swoje zdrowie psychiczne tak, aby się nie powtórzyło;
• nauka strategii radzenia sobie ze stresem;
• wsparcie w odblokowaniu i wyrażeniu tłumionych uczuć, akceptacji tego, co się wydarzyło;
• terapeutyczne przepracowanie wszelkich trudnych doświadczeń (również tych z przeszłości), które mogły mieć wpływ na wystąpienie załamania nerwowego.
   

Jeśli czujesz się bardzo źle, pamiętaj, że przez całą dobę możesz kontaktować się z numerem telefonu zaufania dla dorosłych - 116 123 oraz lokalnymi ośrodkami interwencji kryzysowej.